ELİNİN KÖRÜ, FUKARA, SÜR EŞEĞİNİ NİĞDE´YE
Tarih: 14.3.2018 00:25:07 / 527okunma / yorum
İsmet Kadıoğlu

Deyim: Gerçek anlamından ayrı bir anlamı ve farklı bir anlatımı bulunan, iki veya daha fazla sözden oluşan standartlaşmış sözcük guruplarına denir. Deyim yerine ‘tabir´ de kullanılır.
Atasözü: Uzun deneme ve gözlemlere dayanarak söylenmiş, topluma mal olmuş ve kabul görmüş, toplum tarafından benimsenerek ortak kullanılan kalıplaşmış sözlerdir. Kim tarafından ve ne zaman söylendiği bilinmeyen, toplumun duygu, düşünce, inanç ve kültür yapısını yansıtan sözlerdir atasözü. Atasözleri, bir düşünceyi açıklamada ya da savunmada şahit olarak kullanılabilen sözlerdir. Atasözlerini kullanmak, atalarımızı şahit göstermektir.
Kısa bazı örnekler:
“Ateş olmayan yerde duman tütmez”: Olay varsa bir izi ya da görüntüsü vardır.
“Besle kargayı oysun gözünü”: İyiliğe kötülükle mukabele edenler için söylenir.
“Cahil adam meyvesiz ağaca benzer”: Bilgisizlerden fayda sağlanmaz.
“Damlaya damlaya göl olur”: Az ama uzun vadede biriktirmenin olabileceği ile.
“Dost kara günde belli olur”: Dost iyi günde yanındaysa kötü günde de yanındadır.
“Komşu komşunun külüne muhtaçtır”: Sosyal yardımlaşma için söylenir.

Anlatmak istediğimiz konuları daha iyi anlatmak ve anlamı güçlendirmek için, birçok atasözü ve deyim kullanırız. Kullandığımız bu sözleri ve deyimleri yanlış kullanıyor olabilir miyiz ve hikayeleri var mıdır? Bazılarını biz nasıl kullanıyoruz, aslı nedir? Bu konuda, daha önceki yazdığım bir yazımın devamı olarak; değişik bulduğum, bildiklerim ve derlediklerimi, sizlerle paylaşmak istedim.

Ölünün kûru/Ölünün körü/Elinin körü
“Elinin körü” deyimini, ardı ardına soru sorup duran birine, ‘kes şu sorularını artık´, ‘ağzımdan kötü bir söz çıkacak şimdi´, ‘sus artık´, ‘şimdi sırası mı?´, ‘bilmiyor musun?´, ‘başımdan bi git´ şeklinde kullanıldığını görürüz. Ayrıca bu deyim, azarlama şeklinde söylendiği de olur. Ve olumsuz öfke anlatımı olarak; ‘daha neler´, ‘canın cehenneme´ anlamlarında da kullanılır.

Bazı yerlerde bu deyim, “öllüğün körü” şeklinde kullanıyor. “öllüğün körü” Ankara yöresine ait bir yiyecek ismi. Anlatıldığına göre, kıymalı ve peynirli erişte pişirilirken komşunun “ne yemeği yapıyorsun?” diye sorması üzerine, yorgun ve sinirli bir şekilde kadının “öllüğün körü” demesi üzerine, bu yemeğin adının oradan kaldığı sanılır. Bu anlatıma göre, doğruluğundan tam emin olunmamakla birlikte, “öllüğün körü” bir yiyecek adıdır.

Esasında bu deyimin aslı “ehlinin gûru” dur. Gûr, farsça mezar anlamına gelir; bu ifade de, “ailenin/sülalenin mezarına şöyle böyle yaparım” tarzında argo bir söylem iken, zamanla değişime uğramış.

“Elinin körü” ya da “ölünün körü” ifadelerindeki ‘kör´, gözleri görmeyen anlamında değil. Kör/ kûr Türkçe bir kelimedir ve mezar anlamına gelir. “Elinin körü” ya da “ölüyün kûru/körü” senin mezarını kazıyorum anlamında kullanılan bir söylemdir.

Deyimin aslı, “Ölünün kûru” şeklindedir. Kûr, mezar anlamına geliyor ve ayrıca ‘elinin´ değil ‘ölünün´ dür. Yani deyimin aslı, “ölünün kûru” dur.

Geçti Bor´un pazarı, sür eşeğini Niğde´ye/Geçti Bolu´nun pazarı, sür eşeğini Niğde´ye:
Bu deyim, “bir fırsat kaçınca, hiç olmazsa bundan sonraki fırsatı değerlendirmek gerekir” anlamında kullanılır.
Bor, Niğde´ye 13 kilometre mesafede bir ilçedir ve pazarı meşhurdur. Pazar kalabalıktır, her türden mal alınır satılır. Bor pazarı Salı günleridir ve öğleye kadar devam eder. Öğleden sonra da bir gün sonraki Niğde pazarını kurmak için pazarcılar Niğde´ye gider. Zira Niğde pazarı Çarşamba günüdür.

Günlerden bir gün köylünün biri Bor´un pazarına gelmek için sabah erkenden kalkar ve pazarda satacağı malını eşeğine yükler yollara düşer. Kasabaya yaklaşırken, bir çeşme başında biraz dinlenip eşeğini de otlatmak gerekir diye düşünür. Eşeğini bir ağaca bağlar kendisi de bir diğer ağacın altına oturup dinlenmek ister. Sabah erken kalktığı için uykusuzdur ve uzun süre uyuya kalır. Uykuyu biraz fazla kaçırır. Uyandığında güneşin bir hayli yükseldiğini görür. Pazara yetişmek için hızlı hızlı yollara düşer.  Pazar yerine ulaştığında pazarın dağılmış olduğunu görür. İşini bitirip köye dönmekte olan diğer köylüler ve pazarı temizleyen kişiler; “Pazar çoktan dağıldı, yarın Niğde´de pazar var, sür eşeğini Niğde´ye” derler.
Bu hikayeye göre tam söz/deyim, “geçti Bor´un pazarı, sür eşeğini Niğde´ye” şeklindedir. İnsan bir fırsatı kaçırdığı zaman, bu sözü ya da “atı alan Üsküdar´ı geçti”, deyimlerini söyler. “Bir fırsat kaçırılınca, hiç olmazsa bundan sonraki fırsatı değerlendirmek gerekir” anlamındadır bu deyim.

Bu deyimin şu şekilde de kullanıldığını görüyoruz: “Geçti Bolu´nun pazarı, sür eşeğini Niğde´ye.” Bu söylem yanlış; zira Bolu pazarını kaçıran eşekli birisi neden çok uzaktaki Niğde´ye gitsin. Adama demezler mi ki; kardeşim bu kadar yolu bu eşekle nasıl gideceksin? Deyimin aslı: “Geçti Bor´un pazarı, sür eşeğini Niğde´ye” dir.

Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü/ Fukaranın düşkünü beyaz giyer kış günü:
Anlamının tartışmalara en açık olduğu atasözlerimizden birisidir. Birden fazla ifade ediliş şekli vardır:
“Zürefanın düşkünü, beyaz giyer kış günü.”
“Zürafanın düşkünü, beyaz giyer kış günü.”
“Fukaranın düşkünü, beyaz giyer kış günü”, gibi bilinen en yaygın kullanım biçimleridir.
TDK bu sözün anlamını; “zürafanın düşkünü” olarak ele almıştır. Deyimdeki “zürefa” kelimesinin kökü Arapça olup “zarif” kelimesinin çoğuludur ve doğrusu “zürefa”dır. Zariflerden (şık, gösterişli giyimlerden) olacağım diye zevksizlik örneği sergileyen kimseler için söylenmiştir. “Zürefa”; giyimine şıklığına önem veren kişi anlamındadır.

TDK, “önceden mevki sahibi olan birinin, bu mevkisini kaybetmesi durumunda, uygun olmayan, olmadık, yanlış, yersiz davranışlarda bulunması” şeklinde anlamlandırmış.

Yazın açık renk elbiseler, kışın ise koyu renk elbiseler giymek daha uygundur. Zira yazın giyilen açık renk kıyafetler, güneş ışığını geri yansıtarak ısının artmasını önler. Kışın ise koyu renk kıyafetler güneş ışığını emerek daha iyi ısınmamızı sağlar.

Giymek için fazla seçeneği olmayan kişiler, yazın giydikleri beyaz bir kıyafeti, kışın da giymek zorunda kalabilirler. Tanıma göre de atasözü, “fukaranın düşkünü, beyaz giyer kış günü” şekline dönüştürülmüş.
“Zürefanın düşkünü, beyaz giyer kış günü” şeklindeki söylemden kasıt; kibarlığı elden bırakmak istemeyen, olmayacak zamanda bile kibar görünmeye kalkar.

Sözde “zürefa”, kibarlar anlamında kullanılmıştır. Kibarlık bir yapı durumudur. Kibarlar da başkaları tarafından beğenilmeyi isterler ve bunun için çaba gösterirler ve ne gerekirse onu yaparlar. Özellikle giyim konusunu ele alırlar. Amaçlarına ulaşmak için, yaptıklarıyla bazen alay konusu bile olurlar.  Giyilmemesi gerek kış günü beyaz bile giyerler. Olmayacak zamanda kibarlıklarını göstermek isterler. Oysa gerçek kibarlık giyim kuşamda değil, söz ve davranışlarda olmalıdır.

Bu farklı söylemden iki sonuç çıkartıyoruz:
Toplumda saygın bir yeri olan kişi, konumunu yitirince herkes tarafından yadırganan, hatta alay edilen işler yapmaya başlar. Ve maddi durumu iyi iken mevsimine göre giyimine özen gösteren kişi, yoksullaşınca mevsimine, modaya uygun olmayan şeyler giyinir.
Hoş kalın. Mart 2018, Ankara. İsmet Kadıoğlu.

 

Anahtar Kelimeler: ELİNİN, KÖRÜ, FUKARA, EŞEĞİNİ, NİĞDE
Yazarın Diğer Yazıları
KAPI ÇALAR ve KAPI ÇALMAZ (06 Ekim 2018 - Cumartesi)
EKONOMİK SAVAŞ-2 (14 Eylül 2018 - Cuma)
EKONOMİK SAVAŞ-1 (30 Ağustos 2018 - Perşembe)
ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLAR ve BİLSEM (17 Ağustos 2018 - Cuma)
İP ve CHP (07 Ağustos 2018 - Salı)
YAĞMUR DAMLASI (28 Temmuz 2018 - Cumartesi)
24 HAZİRAN SEÇİM SONUÇLARI (11 Temmuz 2018 - Çarşamba)
MUTLU OLMAK İÇİN JAPONYA´YA MI GİDELİM? (04 Temmuz 2018 - Çarşamba)
"YIKIM İTTİFAKI"NA OY VERMEM (19 Haziran 2018 - Salı)
İKİ ATASÖZÜ ve BİR HİKAYE (06 Haziran 2018 - Çarşamba)
MERSİN ÖĞRETMEN OKULU BULUŞMASI ve 50. YIL (30 Mayıs 2018 - Çarşamba)
ANAMUR´DA DOĞAL GAZ (21 Mayıs 2018 - Pazartesi)
SİYASET ve 24 HAZİRAN SEÇİMİ (04 Mayıs 2018 - Cuma)
KLİMA ve MUZ SERASINDA DOĞALGAZ (25 Nisan 2018 - Çarşamba)
KÖYDEKİ TAŞEVLER-2 (15 Nisan 2018 - Pazar)
KÖYDEKİ TAŞEVLER-1 (11 Nisan 2018 - Çarşamba)
ISINMAK ve BİR ŞİİR (23 Mart 2018 - Cuma)
İLAN EDİLMEMİŞ PAYLAŞIM SAVAŞI (01 Mart 2018 - Perşembe)
KIZILELMA ÜLKÜSÜ (17 Şubat 2018 - Cumartesi)
SİYASETTE ÜSLUP (07 Şubat 2018 - Çarşamba)
KONUŞMA ADABI (ÜSLUP) (26 Ocak 2018 - Cuma)
ORTADOĞU-4 (İsrail nasıl kuruldu ve bugünü) (23 Aralık 2017 - Cumartesi)
ORTADOĞU-3 (İdlib) (15 Aralık 2017 - Cuma)
ORTADOĞU-2 (Misak-ı Milli) (05 Aralık 2017 - Salı)
DOST DEDİĞİN KİMDİR? ((Temel´e mektup-3) (15 Kasım 2017 - Çarşamba)
ANAMUR´DA DEĞİŞİM VAR MI? (05 Ekim 2017 - Perşembe)
YORGUNLUĞUN ÇÖZÜMÜ NEDİR? (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
"SİYASET İNSAN HARCAMA SANATIDIR" (20 Eylül 2017 - Çarşamba)
"METAL YORGUNLUĞU" (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
"SİYASET BARONLARI AK PARTİ´DE OLAMAZ" (06 Eylül 2017 - Çarşamba)
KÖÇEK DEĞİL GÖÇEK veya GÖÇEN (15 Ağustos 2017 - Salı)
BABA--EVLAT ve DEDE (04 Ağustos 2017 - Cuma)
15 TEMMUZ 2016 DESTANI (21 Temmuz 2017 - Cuma)
ÇAM SAKIZI ÇOBAN ARMAĞANI YANDI KÜKÜR--6 (10 Temmuz 2017 - Pazartesi)
EKİZ GOCA ve FADİME NENE (23 Haziran 2017 - Cuma)
FİRMA: MİS AMASYA TUR PLAKA: 05 BB 575 (06 Haziran 2017 - Salı)
OSMAN GOCA (NAMIDİĞER KÖÇEK OSMAN) (27 Mayıs 2017 - Cumartesi)
ÖLÜM MELEĞİ (04 Mayıs 2017 - Perşembe)
BİR ÖKSÜZÜN ÖYKÜSÜ (28 Nisan 2017 - Cuma)
TEŞEKKÜRLER ERDOĞAN ve BAHÇELİ (18 Nisan 2017 - Salı)
CUMHURBAŞKANLIĞI SİSTEMİ ve OYUM (14 Nisan 2017 - Cuma)
16 NİSAN BEKLENTİSİ (08 Nisan 2017 - Cumartesi)
AVRUPA "EVET" İÇİN ÇALIŞIYOR (17 Mart 2017 - Cuma)
SELİNTİ ve OSMAN GOCA (09 Mart 2017 - Perşembe)
AK PARTİ MHP ve OYUMUN RENGİ (19 Şubat 2017 - Pazar)
TEŞEKKÜRLER MEHMET TÜRE ve MEHMET CABBAR (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
KARAMAN BEY´İN KOYNU ve VARYEMEZ (10 Ocak 2017 - Salı)
HALEP ORADA İSE ARŞIN BURADA (22 Aralık 2016 - Perşembe)
"EMEKLİLİK NASIL GİDİYOR" ARİF BEY? (15 Aralık 2016 - Perşembe)
ANEMURİUM (RÜZGARLI BURUN) (05 Aralık 2016 - Pazartesi)
"PERDENİN ARDI PERDE" (24 Ekim 2016 - Pazartesi)
BATAN GEMİNİN HİKAYESİ ve BABA (01 Ekim 2016 - Cumartesi)
ADAM OLMAK, AHLAK ve İKİ KURUŞLUK DEĞER (29 Ağustos 2016 - Pazartesi)
"BEN SENİ ATATÜRK´LE DÖVERİM" (03 Ağustos 2016 - Çarşamba)
DÜRÜSTLÜK ve RÜZGARLI SOKAK (13 Haziran 2016 - Pazartesi)
EĞİTİM HAYATIN TA KENDİSİDİR (02 Haziran 2016 - Perşembe)
NANKÖRLÜK ve BİR HİKAYE (03 Mayıs 2016 - Salı)
ANNE OLMAK ve EDİSON (11 Nisan 2016 - Pazartesi)
"ERDOĞAN GİTSİN" (21 Mart 2016 - Pazartesi)
DEĞİŞİM ve SOYADI MESELESİ (KÜKÜR - 4) (09 Mart 2016 - Çarşamba)
ÇÖP KAMYONU OLMAMAK/olmak (13 Ağustos 2015 - Perşembe)
AÇIK OY, BİZ BİZE SAYIM (30 Temmuz 2015 - Perşembe)
GENÇLİK YAŞLILIK ve ÖLÜM (20 Temmuz 2015 - Pazartesi)
ESKİYİ ÖZLEMEK VE BAYRAM (15 Temmuz 2015 - Çarşamba)
ALPER DURU ANAOKULU ve İNADINA SEVGİ (06 Temmuz 2015 - Pazartesi)
21 BAŞÖRTÜLÜ VEKİL ve RAVZA KAVAKÇI (25 Haziran 2015 - Perşembe)
OYUM KİME (01 Haziran 2015 - Pazartesi)
SİYASİLERİN UNUTULMAYAN GAFLARI (22 Mayıs 2015 - Cuma)
DOSTLUK VE AFFETMEK (13 Mayıs 2015 - Çarşamba)
POLİTİKA SİYASET VE AHLAK (05 Mayıs 2015 - Salı)
TANITIM VE ERDOĞAN SEVDALISI RABİA (23 Nisan 2015 - Perşembe)
8 HAZİRAN SABAHI "MİLLETÇE ALKIŞLIYORUZ" (18 Nisan 2015 - Cumartesi)
MERSİN`DE SİYASET (12 Nisan 2015 - Pazar)
MUHALEFET NE YAPAR? (02 Nisan 2015 - Perşembe)
"HALKIN VELİ`Sİ HAKKIN DELİSİ" (26 Mart 2015 - Perşembe)
TÜRKİYE DEYİNCE AKLA NE GELİR? (19 Mart 2015 - Perşembe)
DÜRÜST MÜSÜNÜZ? (06 Şubat 2015 - Cuma)
OSMANLICA YASAK MIYDI ACABA? (17 Aralık 2014 - Çarşamba)
ANAMUR’UN EN KÖTÜ YANI ANTALYA’YA DÖNÜŞÜ (08 Aralık 2014 - Pazartesi)
MGK ve VESAYET REJİMİNE GERİ Mİ DÖNÜLÜYOR (12 Kasım 2014 - Çarşamba)
YANDAŞLIK VE TARAFSIZLIK (03 Kasım 2014 - Pazartesi)
YENİ TÜRKİYE VE DAVUTOĞLU (16 Ekim 2014 - Perşembe)
KEŞKEK (16 Ekim 2014 - Perşembe)
İKİ GÜNDÜZ BİR GECE KÖYÜMDE (09 Eylül 2014 - Salı)
MUZ LİFİ BOZYAZI'DA HAYAT BULUYOR (21 Ağustos 2014 - Perşembe)
SEVGİ VE BİR HİKAYE (12 Ağustos 2014 - Salı)
13 (ON ÜÇ) (31 Temmuz 2014 - Perşembe)
BAYRAM VE KUR'ANA DAVET (20 Temmuz 2014 - Pazar)
BİR YAZAN ADAMI KAYBETTİK (08 Temmuz 2014 - Salı)
BUGÜNÜN RAMAZANLARI BİR BAŞKA (03 Temmuz 2014 - Perşembe)
ANAMUR VE ANTALYA'DAN (28 Haziran 2014 - Cumartesi)
ANAMUR VE ANTALYA'DA TRAFİK (17 Haziran 2014 - Salı)
"HAVA YOLU HALKIN YOLU" (08 Haziran 2014 - Pazar)
ANAMUR KÖYLERE HİZMET “37 KÖY ANAMUR” (05 Haziran 2014 - Perşembe)
ANAMUR KÖYLERE HİZMET “37 KÖY ANAMUR” (03 Haziran 2014 - Salı)
DR. MUSTAFA ERİM VE OSMANLI KAZASI ANAMUR (26 Mayıs 2014 - Pazartesi)
Sayfa:
ANAMUR TV

ÇOK YAKINDA!

Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
DOLAR
5.8113
EURO
6.7288
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Mersin için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:06 07:46 12:54 15:27 17:45 19:12